Seneca Zaakregister

LICHAAM en GEEST:
De situering van onze lichamelijkheid:Sic gerere nos debemus, non tamquam propter corpus vivere debeamus, sed tamquam non possimus sine corpore..[2.14.2.]
Bedriegelijkheid van lichamelijk genot:Corpusculum quoque, etiam si nihil fieri sine illo potest, magis necessariam rem crede quam magnam etc.[3.23.6]
Omgeving moet heilzaam zijn voor zowel lichaam als geest:Non tantum corpori sed etiam moribus salubrem locum eligere debemus..etc.[5.51.4.]
Selecteer een beperkte mate van lichaamsoefeningen:Sunt exercitationes et faciles et breves, quae corpus et sine mora laxent et tempori parcant[2.15.1/4.]
Lichaamsbeweging en zwaartekracht:Quemadmodum per proclive currentium non ubi visum est gradus sistitur etc.[4.40.7.]
Training van de ziel belangrijker dan die van het lichaam:Quidquid facies, cito redi a corpore ad animum;[2.15.4/5.]
De geest de lichtste stof:Quid enim est aliud animus quam quodam modo se habens spiritus?..etc.[5.50.6.]
Lichaam-geestverhouding in Platoonse beelden beschreven:...sic animus in hoc tristi et obscuro domicilio clusus, quotiens potest, apertum petit...etc. [7.65.16/18]
Lichaam en geest stoffelijk maar geest eeuwig:..animus, qui ex tenuissimo constat, deprehendi non potest nec intra corpus effligi, sed beneficio subtilitatis suae per ipsa quibus premitur erumpit..etc.[6.57.8.]

MASSA:
Mijd de massa: Hoofdthema van brief :Inimica est multorum conversatio [1.7.3]
Wederom een negatief oordeel over de massa:fuge multitudinem [1.10.1]
Epicurus en Seneca over de massa:'tunc praecipue in te ipse secede cum esse cogeris in turba'[3.25.6/7.]
Het is verdacht als de massa je prijst:ecquid habes cur placeas tibi, si is es quem intellegant multi [1.7.12.]
Laat je niet leiden door het oordeel van de massa:Sequere illum impetum animi quo ad optima quaeque calcatis popularibus bonis ibas [4.31.1.]
Hoe gaat de wijze om met massafestiviteiten: ep.2.18.2/4.
Beperk je omgang met 'andersdenken':Hoc est salutare, non conversari dissimilibus et diversa cupientibus.[4.33.2.]

MENSENRECHTEN:
Gelijkheid van rangen en standen:Quid est enim eques Romanus aut libertinus aut servus? nomina ex ambitione aut iniuria nata.[4.31.11.]
Bezitsvorming schaadt anderen:quidquid ad te transferunt alicui detrahendum est.[4.32.3.]
Een Kantiaan avant la lettre:..[ut] sic cum inferiore vivas quemadmodum tecum superiorem velis vivere..[5.47.11]
Een belangrijke band tussen alle mensen:Dit deelgenootschap [sc. in lief en leed], toegewijd en met respect in acht genomen, dat ons mensen verenigt met alle mensen en een gemeenschappelijk recht voor het hele mensenras stelt.[5.48.3.]
Humaniteit: Eundem locum habebit apud illum honesta res, sed tristis atque aspera, quem vir bonus pauper aut exul <aut exilis> ac pallidus.[7.66.21.]

NATUUR:
Neem de natuur als voorbeeld voor je gedrag et quiescenti agendum et agenti quiescendum est. Cum rerum natura delibera: illa dicet tibi et diem fecisse se et noctem [1.3.6.]
De natuur als troost over de dood:Epistula 4.36.10 t/m 12
De rol van de natuur bij het maken van vrienden:Ad amicitiam fert illum nulla utilitas sua, sed naturalis irritatio [1.9.17.]
De natuur dicteert gemeenplaatsen:hos sensus esse communes, natura scilicet dictante [1.9.21.]
De Natuur regelt:Sic istuc natura disposuit: spiritum tibi tam unus eripiet quam unus dedit.[3.29.9.]
De geest kan de natuur wel beïnvloeden maar niet uitschakelen:Quaecumque attribuit condicio nascendi et corporis temperatura, cum multum se diuque animus composuerit, haerebunt..[1.11.6.]
Seneca bespreekt met instemming Epicurus' uitspraak:
'si ad naturam vives, numquam eris pauper; si ad opiniones, numquam eris dives'[2.16.7/9.]
Leven volgens de natuur:Quid est autem quod ab illo ratio haec exigat? Rem facillimam, secundum naturam suam vivere.[4.41.8.]
De wijze past zich aan aan de natuur: natura minimum petit, naturae autem se sapiens accommodat.[2.17.9.]
Deugd aardt in de natuur:Virtus secundum naturam est, vitia inimica et infesta sunt.
Personificatie van de Natuur:Illa nobiscum queri debet et dicere, 'Quid hoc est? sine cupiditatibus vos genui, sine timoribus, sine superstitione, sine perfidia ceterisque pestibus: quales intrastis exite'[3.22.15.]
De 'maakbaarheid' van onze natuur:ante animum nostrum formare incipimus et recorrigere quam indurescat pravitas eius.
Godheid, wijze en natuur:Est aliquid quo sapiens antecedat deum: ille naturae beneficio non timet, suo sapiens.

OUDERDOM: De positieve kant van Ouderdom:Hoofdthema van brief 12
Wat prettig om geen genot meer na te hoeven jagen:Quam dulce est cupiditates fatigasse ac reliquisse!
Fysieke achteruitgang gaat gepaard met grote bloei van de geest:Epistula 26.

PLAATS: De invloed van de verblijfplaats; hoofdthema van :Epistula 51

POETA PHILOSOPHUS: Seneca wijst op het filosofisch gehalte van niet-vakfilosofen:Quam multi poetae dicunt quae philosophis aut dicta sunt aut dicenda![1.8.8.]
Zie ook het personenregister onder PUBLIUS SYRUS
Filosofie belangrijker dan literatuur:perbibere liberalia studia, non illa quibus perfundi satis est, sed haec quibus tingendus est animus.[4.36.3.]

RETORIEK:
Technische adviezen voor de redenaar:2.15.7/8
De retor en zijn publiek:Intersit aliquid inter clamorem theatri et scholae..etc.[5.52.12]
Vorm en inhoud:..nocet illis eloquentia, si non rerum cupiditatem facit sed sui.[5.52.14]
Seneca eist retorische kwliteiten bij filosofen:Hoc non in omnibus philosophis invenies: quorundam scripta clarum habentium nomen exanguia sunt. Instituunt, disputant, cavillantur, non faciunt animum quia non habent: cum legeris Sextium, dices, 'vivit, viget, liber est, supra hominem est, dimittit me plenum ingentis fiduciae'.[7.64.3.]
Zijn bespreking van Lucilius' stijl:Epistula 46
Ook over Lucilius' stijl:...habes verba in potestate, non effert te oratio nec longius quam destinasti trahit...[6.59.4.]
Personificatie:
Van de Natuur:Illa nobiscum queri debet et dicere, 'Quid hoc est? sine cupiditatibus vos genui, sine timoribus, sine superstitione, sine perfidia ceterisque pestibus: quales intrastis exite'[3.22.15.]
Van de Dood:Quid mihi gladios et ignes ostendis et turbam carnificum circa te frementem?...etc.[3.24.14.]
Van het Lot:'Quid cessas, fortuna? congredere: paratum vides'. [7.64.4.]
Retorische herhaling:'Servi sunt.'...etc.[5.47.1.]
zo ook:Modo..modo..modo..[5.49.2.]
evenals:Cum..cum..cum..[5.49.8.]
en:Dic..dic..dic..dic..[5.49.10.]
en:multa..multa..,cum..,cum.., non si.. , non si.., non si..[6.56.14.]
Retorische Vragen:Interdicis mihi inspectione rerum naturae...etc.[7.65.19/20]
Over het verwerken van citaten:Non est ergo quod exigas excerpta et repetita: continuum est apud nostros quidquid apud alios excerpitur.[4.33.3.en hoofdthema van deze brief]
Over de inkleding van adviezen:Epistula 38
Over taalarmoede in het latijn:Quanta verborum nobis paupertas,..[6.58.1/5]
Cicero en Fabianus als vertalers van grieks filosofisch jargon:...quomodo dicetur 'ousia'....[6.58.6/7]

STOA:
Verschillende soorten stoïcijnen:ad hos te Stoicos voco qui a re publica exclusi secesserunt [2.14.14]
Seneca's eigen plaats binnen de Stoa: ...Ego dissentio....[7.67.5.]
De Stoa over openbare ambten:Puto, nunc et Stoicam sententiam quaeris. [3.22.7.vv]
Over reserve tegenover grote populariteit:'Numquam volui populo placere; nam quae ego scio non probat populus, quae probat populus ego nescio.'[3.29.10/11.]
Schildering van een volmaakte Stoīcijn:...cui bonum omne in animo est...etc.[5.45.9.]
Genot is een ondeugd in de ogen van de Stoīcijn:Vitium esse voluptatem credimus.[6.59.1]
Oorzakelijkheid bij de Stoa:Dicunt [..] Stoici nostri duo esse in rerum natura ex quibus omnia fiant, causam et materiam.[7.65.2/3]
Sextius ontkent ten onrechte dat hij Stoīcijn is: ..liber Quinti Sextii patris, magni, si quid mihi credis, viri, et, licet neget, Stoici. [7.64.2.]

TIJD:
Hoofdthema van brief 1
Seneca woekert met zijn tijdNullus mihi per otium dies exit; partem noctium studiis vindico;[1.8.1.]
De tijd gaat steeds sneller:Infinita est velocitas temporis, quae magis apparet respicientibus.[5.49.2.]
Niet tobben over de toekomst:Hoofdthema van brief 2.13.
Overbodigheid van zorgen om de toekomst:Quaedam ergo nos magis torquent quam debent...[2.13.5/8.]
Tijd, gespendeerd aan getob over de toekomst is verkwisting:Quid facies lucri? Tempus.[2.13.11.]
Tijd relativeert bezitSaeculum muta, nimis habes; idem est autem omni saeculo quod sat est.[2.17.10.]
Benut elke dag alsof het de laatste zou zijn:sic illum aspicio tamquam esse vel ultimus possit.[6.61.1.]

TOEVAL:
Filosofie en Noodlot, Godheid, Voorzienigheid en Toeval:Brief 2.16.4/6.
Vrijheid en toeval:Quae sit libertas quaeris? Nulli rei servire, nulli necessitati, nullis casibus, fortunam in aequum deducere.[5.51.9.]

VERGELIJKINGEN:
Barbaren:
fortitudo et industria et ad bellum prompta mens tam in Persas quam in alte cinctos cadit.[4.33.2.]
Delfstoffen::
Levium metallorum fructus in summo est etc.[3.23.5.]
Dromen/Slaap:
..Sola autem nos philosophia excitabit, sola somnum excutiet gravem..etc[6.53.8.]
Erfgoed:
inventa sapientiae inventoresque; adire tamquam multorum hereditatem iuvat..[7.64.7.]
Flora en fauna:
non est admirationi una arbor ubi in eandem altitudinem tota silva surrexit.[4.33.1.]
Eadem est, inquam, praeceptorum conditio quae seminum...[4.38.2.]
Sic segetem nimia sternit ubertas, sic rami onere franguntur, sic ad maturitatem non pervenit nimia fecunditas.[4.39.4.]
Over deugden en ondeugden:Contraria enim male in alieno haerent, ideo depelli et exturbari possunt; fideliter sedent quae in locum suum veniunt.[5.50.8.]
ondeugden als infectie:Diu in istis vitiis iacuimus, elui difficile est; non enim inquinati sumus sed infecti. [6.59.9.]
Propria virtus est in vite fertilitas; in homine quoque id laudandum est quod ipsius est.[4.41.7.]
non est formosa cuius crus laudatur aut brachium, sed illa cuius universa facies admirationem partibus singulis abstulit.[4.33.5.]
de buigzaamheid van de geest:Robora in rectum quamvis flexa revocabis; curvatas trabes calor explicat et aliter natae in id finguntur quod usus noster exigit.[5.50.6.]
over de massa.Sic tuto serpens etiam pestifera tractatur dum riget frigore...etc.[5.42.4.]
Lastdieren:Quamlibet viam iumenta patiuntur quorum durata in aspero ungula est..[5.51.10.]
Leeuwen:Non magis quam praedam nancti leones:..[6.59.17]
(gebaande) wegen:
Quid ergo? non ibo per priorum vestigia? ego vero utar via vetere, sed si propiorem planioremque invenero, hanc muniam.[4.33.11.]
Quamlibet viam iumenta patiuntur quorum durata in aspero ungula est..[5.51.10.]
Gebouw: tamquam in putri aedificio omnis iunctura diducitur..etc.[4.30.2.]
Puta enim duo aedificia excitata esse..etc.[5.52.5.]
De homine dixi, fluvida materia et caduca et omnibus obnoxia causis..[6.58.24]
si mihi non vitam reliquerit sed animam, prosiliam ex aedificio putri ac ruenti.[6.58.35.]
Genot:
Dronkenschap:sicut ebrietas, quae unius horae hilarem insaniam longi temporis taedio pensat [6.59.15]
Bijval:sicut plausus et acclamationis secundae favor, qui magna sollicitudine et partus est et expiandus.[6.59.15]
Gezondheid en Geneeskunde:
Non prodest cibus nec corpori accedit qui statim sumptus emittitur; nihil aeque sanitatem impedit quam remediorum crebra mutatio; non venit vulnus ad cicatricem in quo medicamenta temptantur; non convalescit planta quae saepe transfertur; nihil tam utile est ut in transitu prosit. Distringit librorum multitudo..[1.2.3.]
Fastidientis stomachi est multa degustare; quae ubi varia sunt et diversa, inquinant non alunt.[1.2.4.]
Nec desperaveris etiam diutinos aegros posse sanari, si contra intemperantiam steteris, si multa invitos et facere coegeris et pati.[3.25.2.]
Quemadmodum nihil refert utrum aegrum in ligneo lecto an in aureo colloces - quocumque illum transtuleris, morbum secum suum transferet -, sic nihil refert utrum aeger animus in divitiis an in paupertate ponatur: malum illum suum sequitur.[2.17.12.]
numquid aeger laudat medicum secantem? [5.52.10.]
tamquam in eodem valetudinario iaceam, de communi tecum malo colloquor et remedia communico.[3.27.1.]
nam ut loca gravia etiam firmissimam valetudinem temptant, ita bonae quoque menti necdum adhuc perfectae et convalescenti sunt aliqua parum salubria.[3.28.6.]
graviter affectis sanitatis loco est bona remissio.[3.29.8.]
Quid quod haec oratio quae sanandis mentibus adhibetur descendere in nos debet? Remedia non prosunt nisi immorantur.[4.40.4.]
..quemadmodum inter tortores habitare nolim, sic ne inter popinas quidem.[5.51.4.]
morbi quoque tunc ad sanitatem inclinant cum ex abdito erumpunt ac vim sui proferunt. Et avaritiam itaque et ambitionem et cetera mala mentis humanae tunc perniciosissima scias esse cum simulata sanitate subsidunt. [6.56.10]
......Animi remedia..etc.[7.64.8.]
...in pectore ipso collectio et vomica est.[7.68.8]
Kleding:
..ex condicione, quae vestis modo nobis circumdata est, aestimat.[5.47.16.]
..quemadmodum aliqua vestis sapienti ac probo viro magis convenit quam aliqua,..etc.[5.51.2.]
Vriend -> hemd:..amissa unica tunica..[7.63.11.]
Kleuren:
:..nec ullum colorem ille odit sed aliquem parum putat aptum esse frugalitatem professo..[5.51.2.]
..hic tertius color est.[5.52.4.]
Kunst(enaars):
:..magni artificis est clusisse totum in exiguo..[6.53.11.]
Quemadmodum artifices..etc.[7.65.17]
Lichaam en geest:
firmiore spissamento opus est quam in sociis usum Ulixem ferunt.[Ep.4.31.2.]
..nos aegrotare nescimus..[5.50.4.]
..quemadmodum inter tortores habitare nolim, sic ne inter popinas quidem.[5.51.4.]
..Contra evenit in his morbis quibus afficiuntur animi..etc.[6.53.6.vv]
Licht:
Licht en Leven:Quod interest inter splendorem et lucem, cum haec certam originem habeat ac suam, ille niteat alieno, hoc inter hanc vitam et illam: haec fulgore extrinsecus veniente percussa est, crassam illi statim umbram faciet quisquis obstiterit: illa suo lumine illustris est.[2.21.2.]
Licht en karakter:Quemadmodum sine mixtura lucis nihil splendidum est..etc.[4.31.5.]
Quemadmodum radii solis contingunt quidem terram sed ibi sunt unde mittuntur, sic animus magnus ac sacer..etc.[4.41.5.]
Licht en geest:Quemadmodum flamma non potest opprimi ...[6.57.8]
Licht en geestesgrootheid:Quemadmodum minuta lumina claritas solis obscurat,...[7.66.20.]
Lucht:
Lucht en geest:quemadmodum aer verbere atque ictu non laeditur, ...[6.57.8]
Onweer:
Bliksem en geest:Quomodo fulmini,...etc.[6.57.8]
Personen:
Alexander de Grote >< Filosofie:'eo proposito in Asiam veni, ut non id acciperem quod dedissetis, sed ut id haberetis quod reliquissem'[6.53.10]
Rechtspraak:
Rechters zijn ook vaak beperkt in hun kunde:Quemadmodum enim iudex subsequi poterit aliquando etiam imperitus et rudis?[4.40.8.]
Sommigen hebben een 'deurwaarder' nodig als dwang tot deugd:..eorum qui cogi ad rectum compellique possunt, quibus non duce tantum opus sit sed adiutore et, ut ita dicam, coactore;[5.52.4.]
Reizen:
Lezen en Reizen:Lectio certa prodest, varia delectat. Qui quo destinavit pervenire vult unam sequatur viam..etc.[5.45.1.]
Strijd:
Andere filosofische scholen als rivaliserende legers:soleo enim et in aliena castra transire, non tamquam transfuga, sed tamquam explorator [1.2.5.]
Strijd tegen de slagen van het lot :[2.13.1.]
Strijd tegen weelde: Nobis quoque militandum est, et quidem genere militiae quo numquam quies, numquam otium datur..etc.[5.51.6.]
Slagen van het lot als haar wapens:fortuna, cum quod habuit telum nocentissimum vi maxima intorsit..etc.[5.45.9.]
Als bij een sportsman dagen tegenslagen je uit tot meer weerstand [2.13.3.]
Wij vrezen de toekomst als soldaten soms de stofwolk van een kudde schapen :[2.13.8.]
Opereer tegen een onrustig gemoed als aanvoerders tegen nukkige soldaten[6.56.9.]
Magni imperatores, cum male parere militem vident, aliquo labore compescunt et expeditionibus detinent Gladiator en filosoof:'uri, vinciri ferroque necari'[4.37.1vv]
Soldaat en wijze:fortior miles ex confragoso venit..etc.[5.51.10.]
We moeten ons trainen tegen mogelijk onheil als exercerende soldaten:quem in ipsa re trepidare nolueris, ante rem exerceas.[2.18.6.]
Oefening baart kunst:Exerceamur ad palum..[2.18.8.]
Zoek het geluk snel, alsof de vijand je op de hielen zit:Propera ergo, Lucili carissime, et cogita quantum additurus celeritati fueris, si a tergo hostis instaret, si equitem adventare suspicareris ac fugientium premere vestigia.[4.32.3.]
De wijze opereert in carré:ire quadrato agmine exercitum, ubi hostis ab omni parte suspectus est, pugnae paratum. 'Idem sapiens facere debet:..etc.'[6.59.7.]
Scheepvaart:
Itaque sapiens numquam potentium iras provocabit, immo declinabit, non aliter quam in navigando procellam.[2.14.7.]
sicut in navi onera immota minus urgent, inaequaliter convoluta citius eam partem in quam incubuere demergunt...[3.28.3.]
Idem facit sapiens [2.14.8.]
Perit aliqua navis in portu: sed quid tu accidere in medio mari credis? [2.14.15]
In freto viximus, moriamur in portu.[2.19.2.]
Quemadmodum in nave quae sentinam trahit uni rimae aut alteri obsistitur...etc,[4.30.2.]
Navis quae in flumine magna est in mari parvula est; gubernaculum quod alteri navi magnum alteri exiguum est.[5.43.2.]
Praenavigavimus, Lucili, vitam...[8.70.2/3]
Verslaving:
Verslaafdheid aan het leven:sicut ille ultra modum deditus vino est qui amphoram exsiccat et faecem quoque exsorbet.[6.58.2.]
Voedsel:
Herinnering aan overledenen:'..quomodo poma quaedam sunt suaviter aspera, quomodo in vino nimis veteri ipsa nos amaritudo delectat;..etc.[7.63.5/7]
Vuur: Sic ignis non refert quam magnus sed quo incidat...[sc.ut ira][2.18.15.].
Quemadmodum flamma surgit in rectum...ita noster animus in motu est..[4.39.3.]
Water:
ceteri, eorum more quae fluminibus innatant, non eunt sed feruntur; etc. [3.23.8]
Het sterven als wateruurwerk [3.24.20.]
Hoc in amne manifestius est quam in homine..[6.58.23]
nec magis ullam portionem habent incommoda, cum in virtutem inciderunt, quam in mari nimbus. [7.66.20.]
Wereld:
...qualis mundus super lunam: semper illic serenum est.[6.59.16.]

VRIENDSCHAP:
Hoofdthema van brief 3
Hoofdthema van brief 6
Hoofdthema van brief 9
Bij het verlies van een vriendthema van ep.63
Over het verschil tussen amicitia en amor:amicitia semper prodest, amor aliquando etiam nocet.[4.35.1.vv]
Ook onder slaven kun je vrienden vinden:Non est, mi Lucili, quod amicum tantum in foro et in curia quaeras: si diligenter attenderis, et domi invenies.[5.47.16.]
Aan een vriend moet je alles kunnen toevertrouwen: post amicitiam credendum est, ante amicitiam iudicandum [1.3.2.]
Bij echte vriendschap bekommer je je niet om jezelf, je zet er je leven voor in: illius verae [amicitiae] quam non spes, non timor, non utilitatis suae cura divellit, illius cum qua homines moriuntur, pro qua moriuntur.[1.6.2.]
Kies je vrienden niet om jezelf te helpen maar omwille van hen:Qui se spectat et propter hoc ad amicitiam venit male cogitat.[1.9.8.]
Tijdelijke en blijvende vriendschap: placebit aliquod pretium contra amicitiam, si ullum in illa placet praeter ipsam [1.9.9.]
Echte vriendschap stoelt op deelgenootschap in het streven naar het goede:cum animos in societatem honesta cupiendi par voluntas trahit.[1.6.3.]
De wens om het verworven goede te willen delen typeert vriendschap:nullius boni sine socio iucunda possessio est.[1.6.4.]
Vriendschap geeft zin aan het leven.Alteri vivas oportet, si vis tibi vivere.[5.48.2.]

VRIJHEID:
Onvrijheid vaak geveinsd: paucos servitus, plures servitutem tenent[3.22.11.]
Over slavernij:Hoofdthema van ep.47
Vrijheid gedefinieerd:Quae sit libertas quaeris?..etc.[5.51.9.]

VROUWEN:
Rouwtijd bij wet beperkt: Annum feminis ad lugendum constituere maiores..[7.63.13.]

WIJSGERIG LEERPROCES:
Seneca betreurt dat hij pas zo laat op het goede spoor terecht gekomen is:Rectum iter, quod sero cognovi et lassus errando, aliis monstro. [1.8.3.]
Ook terwijl je nog in ontwikkeling bent profiteer je daarvan al:Frueris quidem etiam dum emendas, etiam dum componis [1.4.1]
Wijzer worden schijnt schoksgewijs te gaan:Intellego, Lucili, non emendari me tantum sed transfigurari [1.6.1.]
De meeste wijsheid haal je niet uit boeken maar uit de werkelijkheid:Plus tamen tibi et viva vox et convictus quam oratio proderit;[1.6.5.]
Dit proces is wederzijds actief:homines dum docent discunt [1.7.8.]
De grote filosofen haalden vooral lering uit de LEVENSWIJZE van hun leermeesters, afgezet tegen hun uiteenzettingen; laten wij hen hierin navolgen en elkaar zo helpen.[1.6.6.]:
Kies je voorbeeld naar daden:eligamus non eos qui verba magna celeritate praecipitant et communes locos volvunt et in privato circulantur, sed eos qui vita docent..etc.[5.52.8.]
De leerling-wijze streeft onwankelbaarheid na:Non vagatur quod fixum atque fundatum est: istud sapienti perfecto contingit, aliquatenus et proficienti provectoque. Quid ergo interest? Hic commovetur quidem, non tamen transit, sed suo loco nutat; ille ne commovetur quidem.[4.35.4.]

WIJSHEID:
Hoofdthema van brief 5
Een omschrijving:quid est sapientia? semper idem velle atque idem nolle.[2.20.5.]
Wijsheid is een 'ars':non est ars quae ad effectum casu venit. Sapientia ars est.[29.3.]
De ware filosoof herkent men niet aan buitenissige uiterlijkhedenIntus omnia dissimilia sint, frons populo nostra conveniat.[1.5.2.]
De hoogste wijsheid is een soort zelfgenoegzaamheid: illa voluptas est quae percipitur ex contemplatione mentis ab omni labe purae et splendidae[1.4.1]
Al heeft de wijze aan zichzelf genoeg, hij waardeert ook vriendschap:Ita sapiens se contentus est, non ut velit esse sine amico sed ut possit. [1.9.5.]
Omdat er nauwelijks iemand van ons niveau bestaat leren we voor onszelf: Non est quod timeas ne operam perdideris, si tibi didicisti [1.7.9.]
De zelfgenoegzaamheid van de wijze:in se reconditur, secum est [1.9.16]en 'satis sunt mihi pauci, satis est unus, satis est nullus'[1.7.11] en fuge multitudinem, fuge paucitatem, fuge etiam unum. [1.10.1]
Alleen de wijze is gelukkig:nisi sapienti sua non placent; omnis stultitia laborat fastidio sui.[1.9.22.]
De wijze doet niets tegen zijn zin:nihil invitus facit sapiens.[6.54.7.]
De wijze in de politiek:Potest aliquis disputare an illo tempore capessenda fuerit sapienti res publica....[2.14.12. vv]
De wijze vermijdt een confrontatie met machthebbers:sapiens numquam potentium iras provocabit [2.14.6.]
De wijze is een wereldburger:'non sum uni angulo natus, patria mea totus hic mundus est'.[3.28.4.]
De wijze geeft de voorkeur aan een rustige omgeving [i.t.t. de Cynici]:Sapiens feret ista, non eliget, et malet in pace esse quam in pugna. [3.28.7.]
Zelfs de wijze schiet wel eens tekort:Thema van ep.57
De wijsheid van de Epicureër:SVMMVM BONVM VOLVPTAS EST [2.21.10.]
De wijsheid van de Stoīcijn:Quid ergo est bonum ? rerum scientia. Quid malum est? rerum imperitia.[4.31.6.]
De wijze is onwankelbaar:Non vagatur quod fixum atque fundatum est: istud sapienti perfecto contingit, aliquatenus et proficienti provectoque. Quid ergo interest? Hic commovetur quidem, non tamen transit, sed suo loco nutat; ille ne commovetur quidem.[4.35.4.]
Zelfs in de grootste ellende ziet de wijze kans op eervol handelen:Thema van ep.67
Hij stelt kwaliteit van leven boven de lengte ervan:sapiens vivet quantum debet, non quantum potest.[8.70.4]

Terug naar Inhoudsopgave Seneca